nov 22

Preek van de Week – 21 november – eeuwigheidszondag

Gemeente van onze Heer,

Het is vandaag de laatste zondag van het kerkelijk jaar. Die zondag wordt ook wel eeuwigheidszondag genoemd. Eigenlijk geeft die naam treffend weer waar het deze zondag omgaat. Wij zijn vaak zo bezig met de dingen van elke dag, dat we soms de context van ons leven uit het oog verliezen. Als we voor het leven het beeld van een reis gebruiken, waar komen we vandaan en waar gaan we naartoe? En als ik dan nog even in het beeld van een reis blijf hangen: reizen we alleen of reizen we in gezelschap?

In onze gemeente zijn we gewend op deze zondag de namen van zowel de dit jaar gedoopten als van de overledenen te noemen. We zijn hier niet bijeen als in een rouwdienst. Wij geloven dat wij in het leven en in de dood veilig zijn bij God. Leven is meer dan dit ene moment. Leven verbindt ons met het verleden, met de toekomst en met elkaar.

In het bijbelboek Openbaring van Jezus Christus gaat het om het leven in die samenhang. Wat nemen we mee uit het verleden naar de toekomst? Vanuit welk perspectief kijken we naar de toekomst en hoe voorkomen we dat we elkaar op weg naar die toekomst kwijt raken?

Het boek Openbaring behoort tot de minst toegankelijke boeken uit de Bijbel. Tegelijk is het heel populair bij schrijvers en filmmakers die voorstellingen maken van een toekomstige wereld. Daardoor heb ik wel eens de indruk dat geseculariseerde bioscoopbezoekers vertrouwder zijn met de beelden van Openbaring dan de gemiddelde kerkganger. Maar het is de vraag of de schrijver van Openbaring een futuroloog wilde zijn. Ik denk dat hij vooral wilde nadenken over het gewone leven.

Het verhaal van Openbaring begint in het verleden. Het boek presenteert zich immers als de openbaring van Jezus Christus. Maar wat heeft Jezus met de toekomst te maken? Hij stierf toch aan het kruis en verliet daarna deze wereld? In de voorstelling van de schrijver zetelt deze Jezus nu bij God in de hemel. Daar weet hij de werkelijke betekenis der dingen. Daarin heeft Hij Johannes doen delen. Maar voor een goed begrip wil ik wel zeggen dat dit beeldspraak is. Jezus ontvangt in de hemel geen openbaring. De schrijver wil vooral laten zien hoe zijn verstaan van de werkelijkheid verbonden is met het geloof in Jezus als de opgestane. De vergezichten die we verderop in het boek Openbaring kunnen lezen, zijn in ieder geval geen opgeschreven visioenen. Grotendeels op grond van oudtestamentische bijbelteksten heeft de schrijver duiding willen geven aan de tegenstellingen die hij in zijn eigen tijd beleefde. Het zouden tegenstellingen van alle eeuwen blijken te zijn. Vandaar dat het boek Openbaring een actuele betekenis hield. Elke generatie kan in zijn eigen tijd iets van de beschreven strijd herkennen.

Voor Johannes, de schrijver van het boek Openbaring,  is het belangrijk dat je in het leven die keuzes maakt die overeenkomen met je geloof. Dat kan strijd kosten. De uitdaging is om je idealen niet te laten verflauwen. Want in je idealen krijgt je leven betekenis. In dat waar je echt voor staat, overstijg je jezelf. In die keuzes kun je jezelf laten inspireren door het verleden, maar in die keuzes geef je jezelf ook toekomst. Dit klinkt wat abstract en moet ik daarom verduidelijken. Al onze ideeën en idealen komen ergens vandaan. We hebben ze geleerd van onze ouders, we hebben ze gehoord op school of in de kerk, of we hebben ze ons elders eigen gemaakt. Dat kan te maken hebben met de manier waarop je je geld wil verdienen, hoe je mens voor je naaste wil zijn, wat je de wereld zou willen nalaten. Als ik die laatste uitdrukking gebruik, zit daar al iets van toekomst in. Met wat wij doen en hoe wij het doen, maken wij toekomst. En wie zich door het christelijk geloof laat inspireren,  bouwt zo aan Gods toekomst.

Wij lazen zojuist de inleiding op het boek Openbaring. In het directe vervolg plaatst Johannes brieven aan zeven afzonderlijke gemeenten. Zeven is een symbolisch getal in de Bijbel. Daarmee adresseert Johannes zijn boek dus aan de hele christelijke kerk. Zo moeten we dit boek, denk ik, ook lezen. Hoe komen we samen door moeilijke tijden heen? Hoe zorg je ervoor dat als het tegen zit, je elkaar niet uit het oog verliest? In moeilijke omstandigheden kan de verleiding groot zijn je helemaal op jezelf terug te trekken. Door als het ware de ramen van je huis te blinderen en te zorgen dat niets van buiten meer binnenkomt. Tegen die menselijke neiging in om er ieder voor zich uit te komen, houdt de Openbaring ons voor: kom er met elkaar uit. Houdt elkaar vast juist op momenten dat het erop aankomt. Blijf met elkaar geloven. Houdt vast aan gezamenlijke idealen want alleen zo geef je de toekomst een kans.

In de voorstelling van Johannes wordt de toekomst ons enerzijds door Jezus Christus aangeboden, maar wordt ze anderzijds ook door ons geloof ingevuld. Wie gelooft, komt in beweging. Maar het is geen project waarvan het welslagen alleen van ons afhangt. Uiteindelijk heeft God de tijden in zijn hand. Daarmee is de toekomst geen open vraag, maar een belofte. Wij mogen leven omdat God er is en zal zijn. Wij mogen leven en dat leven duurt langer als ons verblijf op deze aarde. Want ook dat is een belangrijk aspect van het boek Openbaring. Wij blijven met elkaar verbonden, zelfs over de dood heen. En zo is deze zondag de dag om liefde en verbondenheid te vieren. Zij die ontslapen zijn, zijn ons daarmee niet voor eeuwig ontvallen. Maar ook de komende geslachten mogen delen in die trouw van God. Hij is er aan het begin en aan het einde. Hij is er zodat er eens een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zal zijn.

Amen.